Zašto (ne)volim sladoled – dentinska preosetljivost –

//Zašto (ne)volim sladoled – dentinska preosetljivost –

Zašto (ne)volim sladoled – dentinska preosetljivost –

 

Signal Blog3

Dentinska preosetljivost je gotovo svakodnevni problem s kojim se stomatolog kliničar susreće u praksi, a po podacima epidemioloških istraživanja zahvata svaku treću osobu globalne populacije. Obično dominira mišljenje da je ova pojava/dijagnoza česta u starijih osoba. Međutim, istraživanja pokazuju da se hipersenzitivnost/preosetljivost dentina dijagnostkuje u svim starosnim grupama, a da se najčešće javlja između dvadesete i četrdesete godine života i to češće kod žena nego muškaraca.

U stručnoj literaturi se mogu naći različite definicije dentinske preosetljivosti mada se najčešće opisuje kao prekomerna osetljivost eksponiranog dentina na različite nadražaje. Bol se javlja u području eksponiranog dentina kao tipični odgovor na hemijske, termičke, osmotske i taktilne nadražaje. Ta vrsta bola nastaje brzo, oštra je po karakteru i kratko traje. Dentinska hipersenzitivnost definiše se kao kratkotrajan, oštar bol eksponiranog dentina kao odgovor na različite nadražaje: termičke, taktilne, osmotske i hemijske a da se pri tome uzrok bola ne može pripisati drugoj formi zubnih defekata ili oboljenja bakterijske etiologije. Hipersenzitivnost ili preosetljivost podrazumeva bolan odgovor na nadražaje koji uobičajeno ne izazivaju bol, tj. prag nadražaja je snižen ali je zato osetljivost povišena. Intenzitet odgovora na nadražaje ili bola varira od osobe do osobe i u vezi je sa stepenom tolerancije bola, faktorima životne sredine i emocionalnim statusom. Interesantan je podatak o rasprostranjenosti dentinske preosetljivosti u ispitivanoj populaciji. Naime, incidenca dentinske preosetljivosti je značajno viša ako se podaci uzimaju putem anonimnog ispitivanja pacijenata u odnosu na metod kliničkog ispitivanja. Mogući odgovor se krije u psihološkom doživljaju bola.

Problem dentinske preosetljivosti toliko je složen da se ponekad nameće pitanje mogućnosti razgraničenja između na taj način izazvane boli i ostalih bolnih stanja pulpitične ili druge etiologije. Svakako dentinsku preosetljivost treba razlikovati od početnih formi ireverzibilnog pulptisa koji se razlikuje po višem intezitetu i trajanju bola nakon prestanka delovanja nadražaja.

Dentinska preosetljivost je čest klinički problem koji se uvek povezuje sa eksponiranim dentinom vitalnih zuba. Prema lokalizaciji česće se javlja na vestibularnim nego oralnim površinama zuba. Najčesće zahvaćeni zubi su gornji očnjaci i premolari, zatim sekutići, pa donji premolari i donji sekutići. Klinička ispitivanja takođe potvrđuju da od ukupne površine preosetljivog dentina najosetljiviji su mezijalni i distalni rub a najmanje je osetljivo središte eksponiranog dentina. Zanimljiv je podatak da je pojava preosetljivosti u obrnutoj korelaciji sa plak indeksom kao i da se dentinska preosetljivost češće javlja na zubima leve strane što je u saglasnosti sa činjenicom da je većina humane populacije desnoruka, uzimajući u obzir abrazivno delovanje četkice za zube kao potencijalni etiološki faktor eksponiranja dentina.

Prema stručnoj literaturi dentinska preosetljivost se razvija u dve faze; lokalizacija lezije i inicijacija lezije. Lokalizacija lezije se javlja gubitkom zaštitnog sloja gleđi te je površina dentina eksponirana delovanju nadražaja iz usne šupljine. Međutim, nije sav eksponirani dentin hiperosetljiv, potrebna je inicijacija lezije koja nastupa nakon što se ukloni razmazni sloj koji pokriva površinu dentina i zatvara otvore dentinskih kanalića.

SLIKA BR 1

Slika br. 1. U gornjem delu skening elektronske mikrofotografije (SEM) se vidi prizmatična struktura gleđi, u donjem brojni dentinski kanalići koji se završavaju na gleđno-dentinskoj granici.

Dentin je vitalno tkivo prekriveno i zaštićeno slojem gleđi ili cementa. U strukturi dentina dominiraju dentinski kanalići koji se radijalno pružaju pravcem od pulpe do gleđno-dentinske, odnosno cementno-dentinske granice (Slika br. 1).

Patološki neizmenjen dentin je izgraden od miliona dentinskih kanalića koji polaze od komore pulpe i protežu se do gleđno-dentinske granice. Dijametar kanalića/tubula se kreće izmedu 0,5 i 0,9 mikrometara na gleđno-dentinskoj granici a doseže promer od dva do tri mikrometra u blizini komore pulpe. Skening elektronskom mikroskopijom (SEM) utvrđeno je da humani dentin u blizini pulpe ima 45 000 – 65 000 tubula po kvadratnom milimetru a na gleđno-dentinskoj granici taj broj opada na 15 000 – 20 000 hiljada. Zanimljiv je podatak da se je prosečan dijametar tubula kod hipersenzitivnih zuba dva puta veći od uobičajenog dijametra, a ukupan broj tubula po jedinici površine dentina korena zuba je osam puta veći od uobičajenog.

Dentinski kanalići su ispunjeni sadržajem koji čini produžetak odontoblasta, dominantnih ćelija pulpo-dentinskog kompleksa. Produžeci odontoblasta unutar dentinskih kanalića su okruženi ultrafiltratom seruma koji se naziva dentinski fluid i čini preko dvadeset procenata ukupnog volumena dentina. Dentin fluid ima poseban značaj u prenošenju nadražaja kroz dentin kao „komunikacioni medijum“ između odontoblastnog sloja pulpe i spoljašnih zona dentina. Tok dentin fluida direktno je zavisan od rastojanja između pulpe i spoljašnje površine dentina na gleđno-dentinskoj granici, konfiguracije tubula, i što je posebno značajno za mehanizam preosetljivosti dentina, tubularnog dijametra i broja otvorenih tubula.

Brannstrom je 1964 godine postavio hidrodinamičku teoriju prenošenja bola kroz dentinske kanaliće prema kojoj kretanje dentin fluida izazvano nadražajem aktivira nervne završetke subodontoblastičnog sloja pulpe. Kretanje dentin fluida unutar dentinskih kanalića čini osnovu za objašnjenje prenosa nadražaja prema danas opšteprihvaćenoj hidrodinamičkoj teoriji. Prema toj teoriji bol izazvana nadražajem (termičkim, osmotskim, hemijskim, mehaničkim) na preosetljivom dentinu posljedica je strujanja dentin fluida u tubulima, brzinom od 2-4 mm/sek. Takvo brzo strujanje podražuje mehanoreceptore i dovodi do inicijacije nervnog impulsa u subodontoblastičnom nervnom pleksusu što rezultuje nastajanjem bola. Delovanje kratkog termičkog nadražaja hidrodinamička teorija objašnjava na sledeći način: delovanjem toplog nadražaja na eksponirani dentin nastaje ekspanzija dentin fluida unutar kanalića, dok delovanjem hladnog nadražaja kontrakcija dentin fluida. I jedan i drugi nadražaj izazivaju brzo strujanje dentin fluida, a time i aktiviranje mehanoreceptora senzornih nervnih vlakana. Postoje i kombinacije nadražaja, primer istovremenog delovanja hladnog i osmotskog (slatko) nadražaja je sladoled!!

Gubitak gleđi zuba i eksponiranje dentina može biti posledica atricije, abrazije, erozije ili abfrakcije. Posebnu grupu čini lokalizacija lezije u slučajevima recesije gingive izazvane abrazijom sredstvima za oralnu higijenu (grube četkice, paste za zube koje sadrže abrazivne dodatke za uklanjanje pigmentacija), brušenja zuba za protetske nadoknade, razvijene forme parodontopatije ili zahvata parodontalne hirurgije.

SLIKA BR 2

Slika br. 2. Eksponirani dentin kao posledica recesije gingive na tipičnom mestu.

Pravi je izazov pravilno dijagnostikovati dentinsku preosetljivost jer bez pravilne dijagnoze nema ni adekvatne terapije. Poštujući definiciju o oštrom, kratkotrajnom bolu, provociranom najčesće hladnim ali i taktilnim, osmotskim i hemijskim nadražajem, dopunjenu detaljnom opštom i stomatološkom anamnezom, kao i objektivnim nalazom, ispunjeni su svi preduslovi za pravilnu dijagnozu dentinske preosetljivosti. Posebno je anamnestički značajan podatak o skorom izbeljivanju zuba, što bi moglo biti uzrokom inicijacije eksponiranog dentina. Nakon toga sledi klinički pregled, gde se fokusiramo na regiju iIi zub koji pacijent definiše kao „problematičan“ i obraćamo paznju: da li sondiranje definisane površine izaziva bol; da li usmeren hladan vazduh iz pustera na rastojanju od pola santimetra u trajanju do jedne sekunde, pod uglom od 45% u odnosu na uzdužnu osu zuba izaziva bolnu osetljivost; da li je i koliko dugo prisutan bol nakon delovanja nadražaja? Inspekcijom i sondiranjem potrebno je verifikovati eksponiranost dentina (recesija gingive, erozija, abrazija, atricija, abfrakcija, gubitak epitelnog pripoja, frakture zuba, mikropukotine izmedu ispuna i zidova kaviteta). ( Slika br.2)

Bazirani na nano tehnologiji razvijeni su brojni materijali koji su našli svoju primenu u savremenoj medicini i stomatologiji. Jedna od prvih primena nanotehnologije u stomatologiji je razvoj i klinička primena nano strukturisanih/punjenih kompozitnih materijala. U pogledu terapije dentinske preosetljivosti razvijen je Signal Professional SENSITIVE, sintetski nano hidroksiapatit.

Hidroksiapatit (HA je međunarodni akronim) je mineral hemijski sastavljen od Ca10(PO4)6(OH)2. Prirodno se nalazi unutar kosti i predstavlja 60 % od kalcifikovanog dela ljudskog skeleta . Svi oblici HA imaju odličanu biokompatibilnost, a pozicionirani u direktnom kontaktu sa kosti pokazuju svojstva osteokondukcije i oseointegracije dok u prisustvu faktora indukcije rasta kosti osteoindukciju. Može se dobiti sintetskim postupkom kombinovanjem fosforne kiseline i kalcijum hidroksida a uklanjanjem vode. Nano hidroksiapatit se sastoji od nano čestica hidroksiapatita. Zahvaljujući redukovanoj dimenziji nano hidroksiapatit, uz pomoć lako isparljivih nosača kao što je etil alkohol, može biti plasiran unutar dentinskih kanalića i time blokirati kretanje dentin fluida a samim tim i pojavu bola u slučajevima eksponiranog dentina, u skladu sa hidrodinamičkom teorijom prenošenja bola kroz dentin. Signal Professional SENSITIVE je sintetski nano hidroksiapatit pogodan za sve slučajeve gde je prisutna preosetljivost dentina bez obzira koji uzrok je doveo do hipersenzitivnosti dentina.

Signal Professional SENSITIVE pogodan je za sve terapiju dentinske hipersenzitivnosti/preosetljivosti zahvaljujući nanotehnologiji kojom su značajno poboljšana svojstva hidroksiapatita. Značajno je naglasiti da je Signal Professional SENSITIVE nakon aplikovanja na eksponirani dentin otporan na dejstvo kiselina unutar usne šupljine.

Literatura: Stojšin I., Petrović Lj., Stojanac I., Drobac M. Multi-factoriality of dentine hypersensitivity. Medical Review 2008;61(7-8):359-63.

Način upotrebe:

[huge_it_slider id=“4″]

2017-01-30T15:22:25+00:00